تاثیر استرس بر دستگاه گوارش

دکتر لادن ادیب عشق (داروساز)‏
دستگاه گوارش و سیستم اعصاب مرکزی توسط رشته های عصبی یا نورون های مختلفی با یکدیگر در ارتبط ‏هستند. ارتباط دستگاه گوارش و مغز انسان فرایندی دو طرفه است.  عملکرد نادرست دستگاه گوارش می ‏تواند منجر به ارسال پیام های نادرست به مغز شود؛ هم چنین اختلال عملکرد در مغز نیز می تواند منجر به ‏بروز مشکلات گوارشی گردد.‏
دستگاه گوارش شامل نورون های عصبی بسیاری است، از این رو سیستم گوارش در برابر استرس از تحریک ‏پذیری بالایی برخوردار می باشد. همان طور که حتما تجربه کرده اید، تاثیر اضطراب بر سیستم گوارشی شما ‏کمتر از تغذیه ناسالم نیست و به همین دلیل روده را مغز دوم نیز می‌نامند.‏
دستگاه عصبی روده‌ای به همراه بیش از صد میلیون سلول عصبی که قسمت داخلی لوله‌ گوارشی از مری تا ‏مقعد را می‌پوشانند، مسئولیت بلع غذا، ترشح آنزیم ها برای تجزیه‌ مواد غذایی، جذب مواد مغذی و دفع مواد ‏زاید را بر عهده دارد.‏
ارتباط میان روده و مغز، از طریق مواد شیمیایی به نام انتقال دهنده های عصبی صورت می گیرد. سروتونین ‏یکی از انتقال دهنده های عصبی است که به احساس هیجان و نشاط کمک می کند.
نکته جالب توجه این ‏است که بخش زیادی از  سروتونین در روده تولید می‌شود.  از این رو کاهش میزان سروتونین در بدن علاوه ‏بر ایجاد اختلال در حرکات روده و ایجاد یبوست، سلامت مغز را نیز به خطر می‌اندازد و می‌تواند موجب ایجاد ‏مشکلات عصبی و افسردگی شود. ‏
در هنگام بروز استرس، سیستم عصبی سمپاتیک (بخشی از سیستم عصبی خودمختار بدن، که عملکردهایی ‏مانند ضربان قلب ، تنفس و فشار خون را تنظیم می کند)، هورمون استرس (کورتیزول) را جهت مقابله با این ‏شرایط ترشح می کند.
کورتیزول موجب بروز اسپاسم در دستگاه گوارش، تشدید ریفلاکس، و ایجاد یبوست یا ‏اسهال می شود. در شرایطی که ترشح این هورمون به صورت پایدار و طولانی مدت صورت گیرد، می تواند ‏منجر به بیماری هایی، مانند سندرم روده تحریک پذیر، التهای روده، و زخم های گوارشی شود.‏

تأثیر استرس بر اجزای مختلف دستگاه گوارش

دستگاه گوارش شامل بخش‌های مختلفی است. هر یک از بخش های دستگاه گوارش می توانند تحت تاثیر ‏استرس دچار مشکلات متفاوتی شوند: ‏
روده:‏
• سندرم روده تحریک پذیر بیش از ۱۰ درصد بزرگسالان را درگیر می کند. اضطراب یکی از علل شایع ‏بروز اختلال سندم روده تحریک پذیر است، اما نوع مزمن آن اغلب با اختلال افسردگی همراه است. ‏در این بیماری فرد دچار نفخ، دردهای شکمی، حرکات نامنظم دفع مثل اسهال و یبوست می‌شود. در ‏واقع بیماری به یکی از سه نوع یبوست غالب، اسهال غالب یا ترکیبی از هر دو، طبقه بندی می شود.‏
• بیماری هایی مانند “کولیت اولسراتیو” و ” کرون ” نیز در اثر بروز التهاب در دستگاه گوارش ایجاد ‏می شوند. شایع ترین علامت این بیماری های التهابی اسهال، درد شکمی و کاهش وزن می باشد.
در ‏بررسی مبتلایان مشخص شده است که درصد بالایی از آن ها دچار اختلالات افسردگی و اضطرابی ‏نیز می باشند و در زمان عود این بیماری ها، علایم روانپزشکی نیز در فرد شدت می یابد. افسردگی و ‏اضطراب موجب درد و تشدید علایم روده ای در افراد می شوند.‏
معده:‏
• از نشانه های تاثیر استرس بر معده، می توان به تهوع و استفراغ در زمان عصبانیت یا اضطراب اشاره ‏کرد. ‏
• هم چنین اضطراب با افزایش ترشح اسید معده می‌تواند منجر به ایجاد زخم معده شود. عوامل ‏مختلفی مانند باکتری های معده (هلیکوباکترپیلوری) و مصرف داروهای مسکن در بروز زخم های ‏معده نقش اساسی دارند، هم چنین ابتلا به “اختلال اضطرابی منتشر” نیز ارتباط تنگاتنگی با زخم ‏معده دارد. هر چه اختلال اضطرابی منتشر شدیدتر باشد، احتمال ابتلا به زخم معده نیز بیشتر می ‏شود.‏
• استرس می تواند موجب افزایش یا کاهش شدید اشتها شود. برهم خوردن الگوی تغذیه ای فرد می ‏تواند منجر به بروز مشکلات گوارشی و هضم غذا شود.‏
مری:‏
• در هنگام بروز استرس، افراد ممکن است خیلی بیشتر یا خیلی کمتر از حد معمول غذا بخورند. تغییر ‏در الگوی غذایی، افزایش مصرف الکل یا تنباکو می تواند منجر به احساس سوزش معده یا ریفلاکس ‏اسید شود که در طولانی مدت می تواند به مری آسیب برساند.‏
• موارد نادری از اسپاسم در مری می تواند با استرس های شدید ایجاد شود و علایم آن ممکن است با ‏حمله قلبی اشتباه شود. ‏
• استرس هم چنین ممکن است بلعیدن غذا را دشوار کند و یا موجب افزایش میزان هوایی شود که ‏درهنگام غذا خوردن وارد دستگاه گوارش می شود. در این شرایط احتمال بروز نفخ و آروغ زدن ‏افزایش می یابد. ‏
بنابراین کنترل شرایط استرس برای بهبود عملکرد دستگاه گوارش بسیار مفید است.

از جمله راهکارهای ‏مدیریت استرس می توان به موارد زیر اشاره کرد:  ‏

ورزش منظم:‏
فعالیت بدنی عوامل تنش زا را از بین برده و همچنین با بهبود کیفیت خواب می تواند به کاهش ‏استرس کمک کند. ورزش منظم یکی از بهترین روش‌ها برای مدیریت استرس و عملکرد مناسب ‏دستگاه
گوارش است.‏
روان درمانی:
مشاوره و روان درمانی برای جایگزین کردن افکار منفی با افکار مثبت، به کاهش اضطراب و استرس ‏کمک می کند. ‏
رژیم غذایی مناسب:‏
از خوردن غذاهای پرچرب، فست فود ها، شیرینی جات و مصرف الکل پرهیز کنید. همچنین غذای ‏خود را در محیطی آرام، بدون عجله و با نور مناسب صرف کنید.‏
آرامش درمانی:
انجام تکنیک های یوگا و مدیتیشن علاوه بربهبود وضعیت جسمانی، باعث افزایش فعالیت فلور نرمال ‏روده شده و با کاهش ترشح کورتیزول میزان استرس را کاهش می دهد. ‏
در زندگی روزمره تجربه استرس و اضطراب امری اجتناب ناپذیر است. استرس می‌تواند هضم صحیح ‏غذا را با مشکل مواجه کند و بیماری‌های گوارشی را تشدید نماید. پس در صورت مشاهده علایمی از ‏استرس و ایجاد مشکلات گوارشی به دنبال آن حتما با پزشک خود مشورت کنید. ‏

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.