پلک و بیماری های آن

 
دکتر علی اعتمادرضایی
پلک ها لایه نازکی از پوست هستند که سطح بیرونی چشم ها را پوشانده و با ضخامتی در حدود یک میلی متر، نقش زیادی در ‏سلامت چشم ها ایفا می کنند. محافظت چشم ها در مقابل نور، انتشار لایه اشکی روی سطح خارجی چشم ها و جلوگیری از ورود ‏گرد و خاک و سایر عوامل خارجی به چشم ها از مهم ترین نقش های پلک هاست.

مژه ها، ردیفی از مو هستند که در لبه پلک ها ‏قرار گرفته و علاوه بر زیبایی، در مراقبت از چشم در مقابل ورود عوامل خارجی به پلک ها کمک می کنند. در لبه پلک ها و پای ‏مژه ها، ردیفی از غده های چربی (مثل سایر قسمت های پوست) قرار گرفته که با ترشح چربی از خشک شدن پوست پلک ‏پیشگیری می کنند.‏


در داخل هر پلک لایه نازکی از ماهیچه قرار دارد که سبب حرکت پلک ها، به ویژه پلک بالایی می شود. پلک زدن یک عمل ‏نیمه ارادی است که در حالت معمول هر چند ثانیه به صورت خود به خودی و بدون تصمیم و اراده ما انجام می شود. هدف از ‏پلک زدن غیر ارادی، انتشار لایه جدیدی از اشک بر روی چشم ها برای جلوگیری از خشک شدن چشم و هم چنین شستشوی ‏سطح آن از عوامل خارجی است.‏


پلک ها هم همانند سایر قسمت های بدن، در معرض بیماری های مختلف قرار دارند. در این مطلب برخی از شایع ترین بیماری ‏های پلک را با هم مرور می کنیم.‏


‏1) گل مژه (هوردئولوم)‏

گل مژه به صورت تورم دردناک و معمولاً قرمزی نزدیک به لبه پلک بروز می کند که در اثر عفونت غده های لبه پلک ایجاد می ‏شود. گل مژه اغلب با قرمزی، خارش، درد و تورم قسمتی از لبه پلک شروع شده و در طی چند روز به سمت شدیدتر شدن و گاه ‏سفید شدن دهانه غده متورم پیش می رود.

 گل مژه ممکن است دهانه خروجی غده اشکی را (در لبه پلک به سمت بینی) درگیر ‏کند که معمولاً درد بیشتری داشته و ممکن است با آبریزش بینی در همان سمت همراه باشد.‏

عفونت گل مژه اغلب پس از چند روز و بدون درمان به صورت خود به خودی بهبود می یابد. بهترین کار در این زمان، پرهیز از ‏استفاده از لنز چشمی و مواد آرایشی در اطراف چشم مبتلا و کمپرس گرم آن چشم است.

 برای کمپرس گرم، یک حوله تمیز را با ‏بخار آب گرم کرده و به صورت متناوب به مدت 5 تا 15 دقیقه و سه تا چهار بار در روز این حوله گرم و مرطوب را بر روی چشم ‏مبتلا به گل مژه قرار دهید. به هیچ وجه گل مژه را دستکاری نکنید!‏


در موارد زیر، لازم است برای بررسی بیشتر و احتمالاً استفاده از آنتی بیوتیک موضعی (قطره یا پماد چشمی) یا آنتی بیوتیک ‏خوراکی، و یا حتی تخلیه عفونت به پزشک مراجعه کنید:‏

‏-‏ عدم بهبود گل مژه ظرف دو یا سه روز
‏-‏ تشدید تورم و قرمزی و بزرگ تر شدن گل مژه
‏-‏ خونریزی از گل مژه
‏-‏ قرمزی و درد کل پلک یا چشم
‏-‏ بروز تب
‏-‏ اختلال در بینایی


‏2) شالازیون

شالازیون شبیه گل مژه است، با این تفاوت که عامل ایجاد کننده آن عفونت نیست. در بیماری شالازیون، مجرای خروجی یکی از ‏غده های چربی لبه پلک به دلیل افزایش غلظت چربی یا عوامل دیگر مسدود می شود.

در این حالت تجمع چربی در داخل غده ‏به صورت یک تورم معمولاً بدون درد و متحرک در هنگام لمس و با فاصله از لبه پلک مشاهده می شود.‏

از آنجا که عامل ایجاد کننده شالازیون عفونت نیست، نیازی به مصرف آنتی بیوتیک ندارد. برای برطرف کردن این مشکل، ‏بهترین کار شستشوی لبه پلک با آب ولرم و کمپرس گرم (همانند گل مژه، 3 تا 4 بار در روز و هر بار 5 تا 15 دقیقه) می باشد.

 ‏می توان همراه با کمپرس گرم، شالازیون را به سمت لبه پلک و به آرامی ماساژ داد تا چربی تجمع یافته تخلیه شود. درمان ‏شالازیون در بسیاری از موارد طولانی تر از گل مژه بوده و گاهی یکی دو هفته طول می کشد.‏


گاهی علی رغم اقدامات بالا، شالازیون بهبود نمی یابد و حتی بزرگ تر می شود؛ در این موارد لازم است با مراجعه به چشم ‏پزشک و توسط وی، شالازیون تخلیه شود.‏


‏3) التهاب پلک (بِلفاریت)‏

یکی از بیماری های نسبتاً شایع پلک که اغلب مزمن شده و به طور کامل درمان نمی شود، التهاب پلک یا بلفاریت است. میکروب ‏های مختلف اطراف لبه پلک ها عامل ایجاد این بیماری هستند.

استعداد ابتلا به بلفاریت در افرادی که به برخی بیماری های ‏پوستی مثل آکنه یا درماتیت سِبوره (شوره سر) مبتلا هستند بیشتر است. این بیماری دو نوع جلویی (قُدامی) و پشتی (خَلفی) ‏دارد.‏
در بلفاریت قدامی ریشه مژه ها درگیر شده و فرد مبتلا از خارش پلک ها و پوسته ریزی لبه پلک و شوره مژه ها شکایت دارد.‏

در بلفاریت خلفی، خارش و التهاب لبه پلک به دلیل عفونت غده های چربی لبه پلک و انسداد مجرای خروجی آنها رخ می دهد.‏

در هر دو نوع بلفاریت، پایه اصلی درمان رعایت بهداشت چشم و پرهیز از استفاده از لنز چشمی و مواد آرایشی است. شستشوی ‏مژه ها و لبه پلک بهترین اقدام در این بیماری است. برای شستشوی پلک و مژه ها بایستی یک تا دو قطره شامپوی بچه را در ‏حدود یک سوم استکان آب گرم رقیق کرده و با گوش پاک کن یا حوله تمیز و یا با لبه انگشت تمیز، شامپوی بچه رقیق شده را ‏به مژه ها و لبه پلک کشید و این کار را دو بار در روز انجام داد.

 با این روش علاوه بر پاک کردن مژه ها و لبه پلک از پوسته های ‏ایجاد شده، تجمع و انسداد دهانه خروجی غده های چربی پلک به مرور بر طرف شده و از رشد و تکثیر میکروب ها نیز جلوگیری ‏می شود.‏

در موارد بلفاریت شدید که با التهاب زیاد پلک ها همراه بوده و خارش و سوزش شدید چشم را ایجاد کرده و یا در بینایی اختلال ‏ایجاد می کند، لازم است با تجویز پزشک و در کنار شستشوی پلک ها، از آنتی بیوتیک های موضعی یا خوراکی نیز استفاده شود.‏


قرمزی چشم (التهاب ملتحمه)‏

ملتحمه لایه نازک مخاطی است که سطح داخلی پلک ها و روی سفیدی چشم را می پوشاند. این لایه مخاطی ممکن است در اثر ‏عوامل متعدد محیطی یا میکروبی دچار التهاب شود که معمولاً به صورت چشم قرمز یا صورتی رنگ همراه اشک ریزش بروز می ‏کند.‏

التهاب ملتحمه به دو نوع اصلی حساسیتی یا آلرژیک در اثر تماس با مواد حساسیت زا (در مواد آرایشی، عطر، داروها)، و نوع ‏میکروبی تقسیم می شود. نوع میکروبی التهاب ملتحمه ممکن است در اثر ویروس ها (مثل سرماخوردگی) ایجاد شود و یا به ‏وسیله برخی از انواع باکتری ها پدید آید.‏

در التهاب ملتحمه باکتریایی، ترشحات غلیظ سفید تا زرد رنگ به ویژه صبح ها هنگام بیدار شدن سبب چسبیدن پلک ها به هم ‏و یا تاری دید می شوند.‏

درمان التهاب ملتحمه حساسیتی به صورت کمپرس سرد چشم ها، پرهیز از عامل حساسیت زا و استفاده از داروهای ضد حساسیت ‏موضعی یا خوراکی در صورت تجویز پزشک است.‏

در موارد التهاب ملتحمه ویروسی پرهیز از دستکاری چشم ها و صبوری تا بهبود علایم بهترین راهکار است. در بیشتر موارد التهاب ‏ملتحمه باکتریایی، لازم است با معاینه و تجویز پزشک، از آنتی بیوتیک های موضعی به صورت قطره یا پماد چشمی استفاده شود.‏



 
UP