جراحی معده: خداحافظ چاقی

 
 
 
چاقی یکی از مهمترین معضلات سلامتی است که با افزایش احتمال بروز مجموعه‌ای از مشکلات از جمله دیابت، بیماری‌های قلبی – عروقی، سکته مغزی، برخی از سرطان‌ها، آرتروز و افسردگی، ضمن ایجاد ناتوانی و کاهش طول و کیفیت زندگی فرد، بار روانی و مالی زیادی به خانواده و جامعه تحمیل می‌کند. با این حال امروزه چاقی مهم‌ترین عامل قابل پیشگیری مرگ و میر است.

چاقی به معنای افزایش توده چربی بدن به بیش از میزان استاندارد برای هر فرد است. برای بررسی وضعیت بدنی فرد، از "شاخص توده بدنی یا BMI" استفاده می‌شود که می تواند به صورت غیرمستقیم، نشان دهنده وضعیت توده چربی بدن باشد؛ برای محاسبه شاخص توده بدنی از فرمول زیر استفاده می شود:

شاخص توده بدنی =

وزن (به کیلوگرم)

قد (به متر) به توان 2


مثلا شاخص توده بدنی یک خانم با وزن 78 کیلوگرم و قد 163 سانتی متر به این صورت محاسبه می‌شود:

4/29 =

78

BMI=

63/1  x  63/1





تفسیر نتیجه به دست آمده از این معادله به صورت زیر است:


شاخص توده بدنی

وضعیت بدن

کمتر از 18/5

کم وزن

از 18/5 تا 24/9

طبیعی

از 25 تا 29/9

اضافه وزن

از 30 تا 34/9

چاقی متوسط

از 35 تا 39/9

چاقی شدید

بیش از 40

چاقی مرضی



برای درک بهتر تاثیر چاقی بر بروز بیماری‌های مختلف به مثال زیر توجه کنید:

آقای 40 ساله‌ای با شاخص توده بدنی 32، بدون سابقه فشارخون و یا سابقه خانوادگی دیابت و عدم استفاده از سیگار، در حدود 22 درصد ریسک ابتلا به دیابت دارد. حال اگر همین فرد با کاهش وزن به شاخص توده بدنی نرمال کمتر از 25 برسد، ریسک ابتلا به دیابت در وی به حدود 2 درصد می رسد؛ یعنی نزدیک به 90 درصد کاهش خطر ابتلا به دیابت!

برای درمان چاقی، اصلاح سبک زندگی به صورت ترکیبی از بهبود تغذیه و فعالیت بدنی مناسب، مهم‌ترین قدم است. اما این کار همیشه ممکن نیست و یا موفقیت چندانی به دنبال ندارد؛ به ویژه در افرادی که استعداد ژنتیکی چاقی داشته و به مرحله چاقی خطرناک رسیده یا دچار عوارض چاقی شده‌اند. در مورد این افراد لازم است پزشک و بیمار از روش‌های تهاجمی‌تر برای پیشگیری و درمان عوارض چاقی بهره گیرند.


امروزه یکی از مهم‌ترین و کارآمدترین روش‌های درمان چاقی در افراد در وضعیت چاقی مرضی یا در افرادی که چاقی متوسط تا شدید همراه با عوارضی چون افزایش فشار خون یا دیابت دارند، جراحی چاقی یا جراحی باریاتریک است. این درمان شامل مجموعه‌ای از روش‌های تهاجمی و کم تهاجمی جراحی است که به سه دسته اصلی روش‌های کاهش جذب مواد غذایی، روش‌های محدود کننده دریافت مواد غذایی و روش‌های ترکیبی تقسیم می‌شود. انتخاب روش مناسب به سن، جنس، وضعیت چاقی، وضعیت عمومی سلامتی و چندین مورد دیگر بستگی دارد؛ پزشک جراح با در نظر گرفتن کلیه این عوامل، مشورت با بیمار و البته شرایط روحی و روانی وی، در مورد لزوم انجام این جراحی و روش انتخابی تصمیم می‌گیرد.

شایع‌ترین روش‌هایی که امروزه مورد استفاده قرار می‌گیرند، جراحی اسلیو معده (محدودکننده دریافت مواد غذایی) و بای پس معده به روده (ترکیبی از محدودسازی دریافت مواد غذایی و کاهش جذب آنها) می‌باشد. در هر دو روش، جراح معمولا به روش لاپاراسکوپیک و به صورت بسته، جراحی را انجام می‌دهد و مگر در موارد خاص، جراحی باز شکم صورت نمی‌گیرد.

در روش اسلیو، غالبا در حدود 60 تا 80 درصد از حجم معده برداشته شده و از بدن خارج می‌شود. در این روش، بیمار دیگر قادر به مصرف مواد غذایی به حجم و اندازه قبل از عمل نیست و همین کاهش دریافت غذا به مرور باعث کاهش وزن وی می‌شود. در این روش، به طور متوسط بین 50 تا 70 درصد از اضافه وزن فرد به مرور زمان کم می‌شود. مثلا اگر شخصی 30 کیلوگرم اضافه وزن دارد، در صورت موفقیت آمیز بودن جراحی و رعایت شیوه زندگی مناسب، حدودا 15 تا 21 کیلوگرم از وزن خود را از دست می‌دهد. در روش اسلیو، عوارض کوتاه مدت و بلند مدت پس از جراحی کمتر از روش بای پس بوده و برای فرد قابل تحمل‌تر است.

در روش بای پس، جراح پس از جدا کردن قسمت کوچکی از معده از بقیه آن، حدود 1 تا 2 متر از ابتدای روده باریک را بریده و قسمت انتهایی را به معده کوچک شده متصل می‌کند. در این روش، فرد علاوه بر دریافت مقدار بسیار کمتر مواد غذایی، قادر به جذب قسمت اعظم آن نیز نبوده و سریع‌تر و به میزان بیشتری نسبت به روش اسلیو، کاهش وزن را تجربه می‌کند؛ البته این کاهش سریع وزن با برخی عوارض و مشکلات همراه خواهد بود که در صورت همکاری نزدیک بیمار با تیم پزشکی و رعایت نکات توصیه شده، قابل تحمل بوده و در مجموع کیفیت زندگی فرد را به طور چشمگیری افزایش می دهد. در روش بای پس به طور متوسط 60 تا 80 درصد اضافه وزن از بین می رود و میزان خطر مرگ فرد در بلند مدت تا 40 درصد کاهش می یابد!

جراحی‌های چاقی در کنار کاهش وزن اضافی و پیشگیری از عوارض چاقی، در بسیاری از موارد، عارضه‌هایی مانند افزایش فشار خون یا دیابت را به خوبی کنترل کرده یا حتی از بین می‌برد. خلاصه کلام آنکه با در نظر گرفتن عوارض و مشکلات جسمی و روحی چاقی در طول زندگی، پذیرش عوارض کمتر در کنار کیفیت زندگی بسیار بالاتر پس از جراحی چاقی برای بسیاری از افراد منطقی خواهد بود!
 


دکتر علی اعتمادرضایی (پزشک)
 
 
UP