بیش فعالی قابل درمان است



دکتر بهروز جلیلی روانپزشک اطفال، استاد نمونه دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تهران در سال 81 و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران، در گفتگو با خبرنگار سلام سلامت در ابتدا بیماری بیش فعالی را به طور خلاصه تعریف کرد، سپس به تشخیص این بیماری در کودکان، روش های درمانی، تاثیر بیش فعالی در اُفت تحصیلی کودکان، نقش مدارس، خانواده ها و جامعه در بهبود وضعیت کودکِ بیش فعال اشاره کرد. مطالب مفید و جالب توجه این گفتگو را به طور مفصل در ادامه می خوانید. 
 
بیش فعالی، پدیده تازه ای نیست
دکتر جلیلی در ابتدا، تعریف کلی از بیماری بیش فعالی ارائه داد و در این خصوص اظهار داشت:  اختلال بیش ‌فعالی، همراه با بی توجهی یا عدم تمرکز، یکی از شایع‌ترین اختلالات رفتاری در کودکان است که به اختصار     (ADHD  نامیده می‌شود. این اختلال پدیده‌ای نیست که صرفا در سال‌های اخیر ظهور کرده باشد، بلکه دارای تاریخچه‌ای طولانی است، اما در سال های اخیر، تشخیص آن در خصوص کودکان، بهتر و بیشتر شده است. 

تشخیص بیش فعالیِ کودکان، در سال های اخیر
وی در پاسخ به این سوال که اختلال(ADHD)  تا چه حد در میان کودکان شایع است عنوان کرد: در گذشته اختلال بیش فعالی (ADHD) در حدود یک تا چهار درصد در میان دانش آموزان دبستانی گزارش می شد، اما در سال های اخیر این میزان به 10 درصد افزایش یافته. البته لازم به ذکر است که میزان این بیماری در میان کودکان افزایش نیافته و تنها تفاوتی که ایجاد شده در خصوص تشخیص این بیماری است که در سال های اخیر، توسط روانپزشکان، افزایش یافته و درواقع میزان تشخیص این بیماری افزایش یافته نه میزان ابتلا به آن.

عامل اصلی بیش فعالی، ژنتیک است
او سپس به عامل اصلی بیماری بیش فعالی اشاره کرد و افزود: دلیل اصلی بروز بیماری بیش فعالی عوامل ژنتیکی است و در واقع یک ژن مسئول بروز این بیماری در افراد است. بیش فعالی در بیماران، با درگیر کردن ناحیه frontal lobe  که در جلوی سر قرار دارد و نیز آزادسازی بیش از حد هورمون دوپامین از نورون ها، رخ می دهد. البته عوامل محیطی از جمله سروصدای زیاد در محیط و مدرسه و یا آلودگی هوا در تشدید بروز علایم این بیماری و نیز شدت یافتن بیماری در کودکان می توانند موثر باشند.

اما این تصور که مصرف برخی از داروها یا مکمل های دارویی در دوران بارداری علت بروز این بیماری در کودکان است، تصور غلطی است و والدین باید در نظر داشته باشند که به غیر از عامل ژنتیکی، عامل دیگری دلیل این بیماری در کودکان نیست، بنابراین لازم نیست به دلیل داشتن کودک بیش فعال خود را سرزنش کنند و دلیل بروز بیماری بیش فعالی در کودکان را به خود نسبت داده و آن را ناشی از کوتاهی و بی توجهی خود در دوران بارداری یا حتی در سنین پایین کودک بدانند.

دختران بیش فعال، بی دقت و پسران بیش فعال، ناآرام و پرفعالیتند 
دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران در ادامه سخنان خود گفت: بروز بیماری بیش فعالی در کودکان دختر و پسر به یک شکل بروز نمی یابد. بلکه در پسران به شکل ناآرامی، بیقراری و فعالیت بیش از حد و در دختران در قالب بی دقتی  و بی توجهی بروز می کند. 
دکتر جلیلی در ادامه به تفاوت نحوه بروز بیش فعالی در میان کودکان و بزرگسالان اشاره کرد و گفت: اصولا بیماری بیش فعالی در کودکان به صورت فعالیت بیش از حد و بیقراری یا بی دقتی و بی توجهی مشاهده می شود، اما در سنین بزرگسالی این بیماری بیشتر به صورت عدم تمرکز، بروز می کند و این تفاوت عمده ایست که در بروز بیماری بیش فعالی در دوران کودکی و بزرگسالی مشاهده می شود.
 
بیش فعالی و اُفت تحصیلی کودکان
 او در ادامه به تاثیرات منفی بیماری بیش فعالی در تحصیل کودکان پرداخت و عنوان کرد: قطعا بیماری بیش فعالی در تحصیل کودکان تاثیرات بسیار منفی برجای می گذارد که می توان آن را در قالب اُفت تحصیلی و نیز کاهش ارتباطات کودک با همکلاسی های خود در مدرسه می شود، به نحوی که کودکان دیگر، مایل به دوستی و همصحبتی با ایشان نیستند. البته اُفت تحصیلی این کودکان نباید به دلیل کم هوشی ایشان تلقی شود چرا که کودکان بیش فعال به لحاظ بهره هوشی مانند سایر کودکان هستند و برخی از آنها که باهوش ترند حتی در صورت درمان می توانند در تحصیل و سپس در کار و زندگی خود موفقیت های قابل توجهی کسب کنند.
 
تست های تشخیصی بیش فعالی
جلیلی سپس به نقش معلمان در تشخیص بیماری بیش فعالی در کودکان ادامه داد: در زمینه تشخیص بیماری بیش فعالی، تست هایی از جمله آزمون وندر بیلت، BASC، CAP و CBCL. این تست ها معتبر و جهانی هستند و از سوی دیگر برای استفاده در ایران نیز متناسب و هماهنگ شده اند. البته تشخیص نهایی بیماری برعهده روانپزشکان است، که لازم است این تشخیص توسط روانپزشک کودکان که در تشخیص این بیماری دارای تجربه و تبحر بیشتری هستند، انجام شود.

به علاوه، روانپزشک کودکان قادر است بیماری بیش فعالی را از سایر بیماری ها همچون اختلالات خُلقی، اضطراب یا افسردگی تشخیص دهد و این تشخیص صحیح، در درمان موثر کودکان، بسیار حائز اهمیت است. در حالی که، گاهی کودکانی که دچار اضطراب یا افسردگی هستند، به اشتباه به عنوان کودک بیش فعال درنظر گرفته شده و این امر، نه تنها باعث بهبودی کودک نشده، بلکه مسیر درمان ایشان نیز به اشتباه طی می شود.
 
کلاس های کم جمعیت، کلاس هایی مناسب برای کودکان بیش فعال
او در ادامه به اقداماتی که خانواده ها و مدارس می توانند جهت کمک به کودکان بیش فعال انجام داد پرداخت و گفت: اقدام مهمی که در جهت کمک به وضعیت کودکان بیش فعال می تواند انجام شود، ثبت نام آنها در مدارسی با کلاس های بسیار کم جمعیت است، چراکه سر و صدا عامل بسیار مهمی در تشدید بیماری این کودکان است، بنابراین هر چه جمعیت کلاس ها کمتر باشد، این کودکان کمتر دچار آشفتگی و بی قراری یا عدم تمرکز، بی توجهی و بی دقتی می شوند.

 از سوی دیگر، لازم است در مدارسی که این کودکان تحصیل می کنند، ساعات آموزشی کاهش یابد. به عنوان مثال در برخی از مدارس ساعات کلاس ها تا سه بعد از ظهر است که واقعا برای کودکان بیش فعال مناسب نیست، به این دلیل که کودک بیش فعال توان تحمل ساعات طولانی کلاس درس را ندارد و نهایتا می تواند مدرسه را تا ساعت 12 تحمل کند، چون پس از ساعات طولانی در مدرسه بودن، حالت های بی قراری و یا عدم تمرکز به سراغ او می آید.

اقدامی که در این خصوص، در برخی از کشورها از جمله کشور چک انجام شده، این بوده که ساعات کلاسی که برای تدریس کودکان بیش فعال اختصاص داده شده، 15 دقیقه تدریس است و پس از آن کودکان به محوطه بسیار وسیعی که برای بازی و ورزش کودکان اختصاص داده شده، می روند و انرژی خود را تخلیه کرده و دوباره به مدت 15 دقیقه دیگر، آموزش آنها ادامه می یابد. بدین ترتیب، هم کودکان به خوبی به تحصیل می پردازند و هم ساعات طولانی تدریس، موجب بیقراری و آشفتگی یا عدم تمرکز آنها نمی شود. 
 
خودداری از آزار و اذیت کودکان بیش فعال
وی سپس به نقش والدین در مواجهه با بیماری بیش فعالی کودکان اشاره کرد و اظهار داشت: البته نقش والدین در بهبود وضعیت کودکان بیش فعال بسیار موثر است، پدران و مادران باید توجه داشته باشند که بیماری کودک را به خود نسبت ندهند و در این خصوص احساس گناه نکنند. از طرف دیگر، هرگز نباید کودک بیش فعالی که آشفته، بیقرار یا بی دقت است و در مدرسه دچار شکست و اُفت تحصیلی شده را مورد آزاد و اذیت مانند توهین، ضرب و شتم یا تحقیر قرار دهند، چراکه با دنبال کردن این گونه رفتارهای غلط، زندگی کودکانی را که با درمان می توانند آینده ای روشن داشته باشند، نابود کرده و در حقیقت، نسلی را تباه خواهند کرد.


همچنین مراجعه به روانپزشک کودک جهت تشخیص بموقع بیماری و اقدام برای درمان آن از وظایفی است که بر عهده والدین است. به علاوه، پس از تشخیص بیماری بیش فعالی در مورد کودک، پدر و مادر باید در مصرف بموقع داروها به کودک کمک کنند، بدون اینکه به خاطر مصرف این دارو، کودک را تحقیر کرده یا مورد توهین قرار دهند. پدر و مادر باید در چنین وضعیتی، حامی کودک باشند و با مهربانی و رفتار ملایم خود سعی کنند کودک را حمایت عاطفی و روحی کنند و جهت بهبودی او هر اقدامی که لازم است را انجام دهند تا بتوانند آینده ای روشن برای فرزند بیش فعال خود رقم بزنند. 
 
دارودرمانی، مصرف مکمل آهن و ورزش 
استاد نمونه دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تهران در ادامه درخصوص روش های درمانی بیش فعالی کودکان سخن گفت و ادامه داد: قطعا اولین شیوه درمان بیش فعالی، دارودرمانی است که غالبا با استفاده از داروهایی از جمله رِتالین انجام می شود. روش درمانی دیگر استفاده از مکمل های آهن است، چراکه بر اساس تحقیقات انجام شده اخیر در درمان کودکان بیش فعال، مصرف مکمل های آهن، تا حد زیادی در شدت بروز بیماری آنها موثر بوده است.

البته داروی دیگری مانند دیفن هیدارمین که در گذشته تصور می شد در شدت بیماری بیش فعالی می تواند موثر باشد، بر طبق تحقیقات اخیر، در کاهش علایم بیماری کودکان بیش فعال، بی اثر بوده است. اقدام دیگری که در کاهش علایم بیماری و شدت بروز بیش فعالی در کودکان می تواند بسیار موثر باشد، ورزش کردن به صورت مرتب است که در این خصوص می تواند بسیار کارآمد و موثر باشد.
جلیلی در خصوص نقش نوروفیدبک در درمان بیش فعالی اظهار داشت: نوروفیدبک، به تنهایی نقش موثری در درمان این بیماری ندارد، اما در کنار دارودرمانی، می تواند به عنوان درمان مکملی استفاده شود و در درمان برخی از بیماران بیش فعال می تواند موثر و کمک کننده باشد.
 
دارودرمانی، درمان قطعی برای بیش فعالی
دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران، در پاسخ به این سوال که آیا درمان قطعی برای اختلال بیش فعالی (ADHD) وجود دارد، عنوان کرد: بله، بیماران بیش فعال، با مصرف داروهایی که برای ایشان تجویز شده، درمان پذیر هستند. بنابراین می توان گفت برای بیماری ایشان، درمان قطعی وجود دارد و با مصرف بموقع داروهای تجویز شده، حالت های بیقراری و عدم تمرکز کودکان، تا حد زیادی کاهش یافته و در نتیجه، کودک می تواند در تحصیل خود موفق بوده و حتی در مدرسه، روابط خوبی با همکلاسی های خود برقرار کرده و دوستان زیادی پیدا کند.
 
کودک بیش فعال را از جامعه منزوی نکنید
استاد نمونه دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تهران در پایان سخنان خود به تصورات غلطی که در جامعه در خصوص بیماری بیش فعالی وجود دارد و نیز  برخوردهای ناشایستی که در مواجهه با کودکان بیش فعال، اِعمال می شود اشاره کرد و گفت: خواهش من از کلیه افراد جامعه این است که این تصور غلط که داروهای بیش فعالی، خاصیتی مانند داروهای مخدر داشته و عملکردی مشابه آنها در بدن کودکان دارند، را کنار گذاشته و اجازه دهید کودکان، شیوه درمانی خود را دنبال کنند.

 به علاوه، خواهش دیگری که کودکان بیش فعال را در مدرسه، خانواده و یا جامعه طرد و منزوی نکنید و به دلیل رفتارهای ایشان که ناشی از بیقراری یا عدم تمرکز است، آنها را مورد آزار و اذیت، ضرب و شتم، تحقیر و توهین قرار ندهید، چراکه با این کار، کودکانی که می توانند با درمان بهبود یابند، استعدادهای خود را شکوفا کنند و در جامعه، نقش موثری ایفا کنند را با رفتارهای غلط خود از جامعه منزوی کرده و به سوی انجام فعالیت های خلاف قانون، اعتیاد و جرم و جنایت می کشانند. در واقع با برخوردهای ناشایست و غلط با کودکان بیش فعال، نسلی تباه می شود.
 
 
UP