گفتگو با پزشک : نقش پر اهمیت داروساز در ایجاد حلقه ایمن درمان

دکتر سید حمید خوئی:‏
نقش پراهمیت داروساز در ایجاد حلقه ایمن درمان



 
نقش داروساز در حفظ سلامت جامعه، کاهش هزینه های درمانی، افزایش سطح آگاهی بیماران در ‏خصوص داروها و نحوه استفاده از آنها کاملا مشخص است. با توجه به اهمیت نقش داروسازان و ‏ضرورت وجود آنها در کارآمدی هر چه بیشتر دارودرمانی، گفتگویی داشتیم با جناب آقای دکتر ‏سید حمید خوئی دکترای داروسازی، عضو هیئت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی ‏تهران و  دبیر انجمن علمی داروسازی ایران. شرح گفتگو را در ادامه مطالعه می کنید.‏
 

تعریف دارو

در ابتدای گفتگو، آقای دکتر خوئی به ارائه تعریفی از دارو پرداختند و عنوان کردند: در تبیین جایگاه داروساز ‏در جامعه و نظام سلامت، لازم است در ابتدا دارو را تعریف کنیم؛ چرا که بخش مهمی از فرآیند درمان، ‏پیشگیری و تشخیص بیماری‌ها با به کارگیری دارو صورت می گیرد.
در واقع، دارو سمی است که فقط در ‏صورتی که در شرایط معین و کاملا کنترل شده استفاده شود و می تواند اثرات مفیدی در پیشگیری و درمان ‏بیماری‌ها داشته باشد.

 همیشه دارو به عنوان یک سم شیمیایی معرفی شده و اولین تعریفی که دانشجویان ‏پزشکی و داروسازی از دارو می آموزند، این است که سم ها به مقدار کم دارو هستند و داروها به مقدار زیاد ‏سم می باشند.
مطرح کردن این مواد شیمیایی به عنوان عوامل شفابخش و نه سم های تهدیدکننده حیات، ‏فلسفه وجودی داروساز است.‏

در واقع کار داروساز تامین شرایط و لوازمی است که دارویی معین برای درمان یک بیماری معین، بیشترین ‏اثرات درمانی و کمترین عوارض نامطلوب را بر جای گذارد. سلامتی اصلی ترین و ارزشمندترین گوهر وجود ‏انسان است و ارزش نقش داروساز نیز با ارزش نعمت سلامت در زندگی انسان مرتبط است. ‏

امیرالمومنین حضرت علی (ع) فرموده اند دو نعمت امنیت و سلامتی، نعمت هایی هستند که انسان فقط ‏زمانی که آنها را از دست می دهد متوجه ارزش والای آنها می شود.‏
بنابراین نقش داروساز در جامعه، به عنوان یکی از حلقه های اصلی، حفظ سلامت افراد و بازگرداندن سلامتی ‏به افرادی است که این نعمت را از دست داده و بیمار شده اند.‏

نقش داروساز در تکمیل حلقه درمان 
در فرآیند دارودرمانی، 50 درصد از درمان به دارو و 50 درصد دیگر به وجود داروساز وابسته است. داروساز با ‏ارائه اطلاعات، آموزش ها و توصیه هایی در رابطه با داروی تجویز شده، نیم دیگری از حلقه دارودرمانی را ‏تکمیل می کند. ‏

در نظر داشته باشید که حتی اگر بهترین دارو توسط بهترین پزشک تجویز شود اما بیمار در خصوص نحوه ‏مصرف آن اطلاعات کافی نداشته باشد، نه تنها نمی توان امیدی به بهبود داشت؛ بلکه می توان پیش بینی ‏کرد که بیماری وخیم تر شود. بنابراین حضور داروساز در داروخانه، تکمیل کننده ی حلقه درمان است.‏

به عنوان مثال، در خصوص نحوه مصرف دارویی مانند آمپی سیلین، قطعا میزان جذب این دارو با معده خالی ‏بیشتر از زمانی است که با معده پُر مصرف شود. به علاوه هر چه داروها بیشتر جذب شوند مقدار کمتری از ‏آنها به روده می رسد؛ در نتیجه ریسک بروز عارضه اسهال کمتر خواهد شد.
قطعا برخی از بیماران اطلاعات ‏کافی در خصوص نحوه ی مصرف داروهای مختلف ندارند و این داروساز است که با ارائه اطلاعات لازم در مورد ‏مصرف این دارو و داروهای دیگرمی تواند نقش پراهمیتی در افزایش میزان تاثیرگذاری داروها، روش های ‏درمانی و درمان موثر بیماران ایفا کند.

 به علاوه داروساز با ارائه مشاوره و آموزش های لازم در خصوص داروها، ‏در کاهش هزینه های دارویی و جلوگیری از تحمیل هزینه های هنگفت به نظام سلامت جامعه تاثیرگذار است.‏

از آنجایی که داروساز در دسترس ترین و کم هزینه ترین عضو تیم سلامت است، بسیاری از مردم در صورت ‏بروز مشکل در سلامتی خود به جای مراجعه به پزشک، ابتدا مستقیما به داروخانه مراجعه کرده و نزد داروساز ‏می آیند. هر یک از شهروندان در هر ساعتی از شبانه روز و در هر نقطه ای از شهر می توانند در کمترین زمان ‏به آنها مراجعه کرده و از توصیه ها و مشاوره های رایگان آنها بهره بجویند.‏


خوددرمانی و مصرف داروهای بدون نسخه

همواره این تصور اشتباه در بین مردم وجود دارد که داروهای ‏OTC‏ (بدون نسخه) داروهایی بدون خطر هستند ‏و مصرف خودسرانه آنها هیچ مشکلی برای سلامتی ایجاد نخواهد کرد.

در صورتی که این باور کاملا غلط است ‏و اصولا هیچ داروی بی خطری در دنیا وجود ندارد. به عنوان مثال داروی آسپرین که یک داروی ‏OTC‏ است، ‏می تواند به دلیل چندین تداخل دارویی جدی، عوارض خطرناکی مانند خونریزی گوارشی ایجاد کند. بنابراین ‏نقش داروساز در اینجا مشخص می شود که وی بر اساس دانش و مهارت خود، به بیمار مشاوره لازم در ‏خصوص مصرف داروهای ‏OTC‏ ارائه می کند. ‏

البته مشکل خوددرمانی در میان بیماران در مورد مصرف داروهای ‏OTC‏ اخیرا در همه دنیا شایع شده، اما ‏اکنون داروسازان می توانند با تجویز داروهای ‏OTC‏ از مصرف خودسرانه و بروز عوارض و مشکلات بعدی آنها ‏پیشگیری کنند.‏

مثالی که در مورد مصرف خودسرانه داروها می توان مطرح کرد در خصوص علایم اولیه سرطان معده و زخم ‏معده می باشد که بسیار با یکدیگر مشابهند و این باعث می شود بیماری که به سرطان معده مبتلا شده، به ‏اشتباه تصور کند به زخم معده دچار شده و سر خود شروع به مصرف داروهای زخم معده کند. ‏

داروساز در موقعیتی قرار دارد که با طرح چند سوال از بیمار می تواند تشخیص دهد که بیماری او زخم معده ‏نیست و بیمار را به متخصص ارجاع دهد. در این صورت داروساز زندگی بیمار را نجات داده و از بروز خسارات ‏غیر قابل جبران پیشگیری کرده است.‏
 
تداخل دارویی

بسیاری از بیماران، با وجود داشتن یک بیماری زمینه ای و مصرف دارو، هنگام مراجعه به پزشک پنهان کاری ‏کرده و از بیماری قبلی خود حرفی نمی زنند. به عنوان مثال بیماری که به رماتیسم مبتلاست و بیماری قلبی ‏نیز دارد، در مراجعه به متخصص قلب حرفی از بیماری رماتیسم نمی زند و روزانه علاوه بر مصرف داروهای ‏رماتیسم، داروهای قلب را نیز مصرف می کند؛ بدون این که از تداخلات دارویی اطلاعی داشته باشد. ‏

اما در داروخانه مسئله چند نسخه ای بودن بیماران به راحتی قابل شناسایی است. مثال دیگر در مورد بیمارانی ‏است که باردارند و هنگام مراجعه به پزشک از بارداری خود سخنی نمی گویند.

طبق تحقیقی که اخیرا انجام ‏شده، مشخص شد حدود 83 درصد از زنان باردار در این مطالعه حین مراجعه به پزشک در مورد بارداری خود ‏صحبتی نکرده اند.
 بنابراین پزشک نیز بدون در نظر داشتن این مسئله، داروهایی برای ایشان تجویز کرده ‏است. در صورتی که اگر پزشک از بارداری آنها مطلع بود، قطعا نسخه را عوض کرده و داروهایی تجویز می کرد ‏که برای جنین بی خطر باشند. خوشبختانه تقریبا نیمی از این موارد در داروخانه توسط داروساز آشکار شده ‏است. ‏

مثال دیگر در مورد پیامدهای دارودرمانی در افرادی است که دارای حساسیت های خاص می باشند. در ‏مواردی پیش آمده پزشک پس از تجویز آسپرین، فراموش کرده در مورد حساسیت او به سالیسیلات ها از ‏بیمار سوال کند. اما در داروخانه، هنگام ارائه دارو به بیمار، داروساز در مورد حساسیت به سالیسیلات از بیمار ‏سوال خواهد کرد. به این ترتیب داروساز یک حلقه ایمن برای درمان بیمار ایجاد می کند که تضمین کننده ‏نتایج بهینه دارودرمانی خواهد بود.‏


سخن آخر

آقای دکتر خوئی در پایان سخنان خود، توصیه ای در خصوص اهمیت دادن به سلامتی ارائه کردند و افزودند: ‏مردم باید سلامتی خود را جدی بگیرند. این موضوع بسیار حسرت آور است که فقط زمانی متوجه اهمیت این ‏نعمت گرانبها شویم که آن را از دست داده ایم.

 در راستای جدی گرفتن سلامت، لازم است بیماران جهت ‏کسب اطلاعات لازم در خصوص داروها و نحوه مصرف آنها وقت بگذارند و در داروخانه ها، این اطلاعات را به ‏طور کامل از دکتر داروساز دریافت کنند.

با این حال ما متاسفانه هنوز با این پدیده نادرست مواجه هستیم که ‏بیمارانی که برای دریافت دارو به داروخانه مراجعه می کنند، تمایل دارند هر چه زودتر داروخانه را ترک کنند ‏و به توصیه ها و صحبت هایی که داروساز در خصوص مصرف دارو ارائه می کند، توجه نمی کنند؛ در صورتی ‏که اطلاعات و توصیه هایی که داروساز به بیماران ارائه می کند، کم اهمیت نمی باشند و رایگان بودن این ‏مشاوره ها هرگز به معنای بی ارزش بودن آنها نیست. در واقع مشاوره های ارزشمند داروساز، ایثار و فداکاری ‏آنها و ارائه خدمات رایگان جهت ارتقای سلامت جامعه می باشد.‏




 
UP