انتقال خون (اهدای خون)‏


 
تا قبل از سال1901 پزشکان تصور می کردند که تفاوتی بین خون انسان های مختلف نیست و بسیاری از ‏مردم در اثر آسیب های ناشی ازانتقال خون فوت می کردند.

تحقیقات پروفسور کارل لندشتاینر، پزشک ‏اتریشی که جایزه نوبل را برنده شد و عنوان پدر طب انتقال خون را برای  اين دانشمند به همراه داشت، ‏منجر به نجات زندگی میلیون ها بیمار از طریق دریافت خون های اهدایی گردید.‏

تفاوت گروه هاي خونی مختلف به وجود يا عدم وجود پروتئين های ويژه ای به نام آنتي ژن یا "پادگن" بر ‏مي گردد.

آنتی ژن ماده ‌اي است که می تواند بدن را برای ساخت پادتن تحريک نمايد. تقريباً تمامی موادی ‏که به شکل آنتی ژن عمل می کنند، پروتئين های خارجی هستند که از راه عفونت، تزريق و يا روش های ‏ديگر وارد بدن می شوند.

"پادتن" يا آنتی بادی ماده ‌‌اي است که در پاسخ به تحريک يک آنتی ژن در بدن ‏ساخته شده و با آن واکنش نشان می دهد.‏

آنتي ژن هاي گروه هاي خونی بر سطح گلبول های قرمز قرار دارند و شامل ده ها نوع هستند. مهم ترين ‏آنتي ژن هاي گروه هاي خوني، آنتي ژن هاي ‏A‏ و ‏B‏ مي باشند.

برخی افراد آنتی ژن نوع ‏A، برخی نوع ‏B، برخی هر دو آنتی ژن ‏A‏ و ‏B‏ را دارا هستند و برخی نيز هیچ يك از اين آنتی ژن ها را ندارند كه به ‏گروه خوني ‏O‏  معروف مي باشند. ‏
‏    ‏

علاوه بر گروه خوني ‏A،B،O، سيستم ديگري به نام ‏Rh‏  ( ار- هاش) نيز وجود دارد. هر فردي كه ‏عامل ‏Rh‏  را روي گلبول هاي قرمز خود داشته باشد ‏Rh‏   مثبت و اگر نداشته باشد ‏Rh‏ منفی است. ‏حدود 85 تا 90 درصد از ايرانيان ‏Rh‏ مثبت و مابقي ‏Rh‏ منفي هستند.‏

البته آنتی ژن های دیگری هم موجود هستند که چون کمیاب ترند در این مبحث ذکر نمی شود.‏


بر این اساس ما هشت گروه خونی داریم چهارگروه‎ A,B,AB,O ‎که هرکدام مثبت یا منفی هستند.‏

بروز آنتی ژن های گروه های خون تحت کنترل ژن های خاصی است و به ارث رسيدن آن ها از قوانین ‏ژنتيك تبعیت می کند.
دانسـتن گروه خونی هنگام دریـافـت  خون و یـا پـیـوند عضـو از اهـمیت بالایی برخوردار مي باشد. عدم ‏رعایت  آن در تزریق خون حتی گاهی می تواند باعث مرگ گیرنده خون شود. به اين آزمايش، سازگاري ‏گروه هاي خوني  (‏crossmatching‏) می گويند.‏
 
اهدای خون روشی داوطلبانه است که می تواند به نجات جان دیگران کمک کند. سالانه، میلیون ها نفر به ‏انتقال خون نیاز دارند. برخی ممکن است در طول عمل به خون احتیاج داشته باشند برخی دیگر پس از ‏حادثه یا به دلیل داشتن بیماری های خاص که به اجزای خونی نیاز دارد به آن نیاز پیدا می کنند.

اهدای ‏خون همه این موارد را ممکن می سازد. هیچ جایگزینی برای خون انسان وجود ندارد و در تمام انتقال ها از ‏اهدا کننده استفاده می کنند. وقتی شما داوطلبانه خون می دهید یعنی موافقت می کنید از خون شما برای ‏بیماران نیازمند استفاده شود.‏

 
اهدای خون می تواند شامل خون کامل یا فرآورده های آن باشد:      ‏

• اهدای خون کامل       
                                                                                                                           ‏
رایج ترین نوع اهدای خون است. در طی آن شما می توانید حدود نیم لیترخون اهدا کنید. سپس اجزای ‏خون، یعنی گلبول های قرمز، پلاسما و  پلاکت، از آن جدا می شود.‏

‏ گلبول های قرمز نقشی حیاتی در انتقال اکسیژن در بدن دارد.‏

• اهدای پلاکت (پلاکتفرز) ‏

‏ فقط پلاکت ها را جمع آوری مي کند، سلول هايي که  با تشکيل لخته در رگ ها  باعث توقف خونریزی می ‏شوند‎
.‎
پلاکت های اهدایی معمولاً به افراد مبتلا به لوسمی، افرادی که شیمی درمانی می شوند و نوزادانی که دارای ‏عفونت شدید هستند داده می شود.‏


• اهدای پلاسما (پلاسمافرز)‏
 
اهدای خون بی خطر است. برای هر اهدا کننده  از تجهیزات جدید و استریل یک بار مصرف استفاده می شود. ‏بنابراین با اهدا خون خطر بیماری یا عفونت ناشی اهدای خون وجود نخواهد داشت.‏

اگر یک فرد بالغ سالم هستید، معمولاً می توانید یک واحد خون اهدا کنید(450 سی سی‎ ‎‏) بدون اینکه ‏سلامت شما را به خطر بیندازد. در طی 24 ساعت از اهدای خون، بدن شما مایعات از دست رفته را جایگزین ‏می کند. بعد از گذشت چند هفته هم، بدن شما گلبول های قرمز خون از دست رفته را جایگزین می کند.‏

‎   ‎برای اهدای خون فرد باید شرایطی داشته باشد که طبق قوانین سازمان انتقال خون هرکشور کمی متغیر ‏است. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه می توانید به سایت انتقال خون به آدرس  ‏‎)‎‏ ‏‎(www.ibto.ir مراجعه کنید. ‏

 
‏ نکات مهم پس از اهدای خون:‏
• بعد از اهدای خون در یک قسمت تحت نظر می نشینید، کمی استراحت می کنید و یک میان وعده ‏سبک می خورید، بعد از 15 دقیقه می توانید  محل را ترک کنید.
• تا یک یا دو روز بعد از اهدای خون، بیشتر مایعات مصرف کنید.‏

• برای 5 ساعت از فعالیت بدنی شدید یا بلند کردن جسم سنگین خودداری کنید.‏

• اگر احساس سبكی در سر دارید، دراز بکشید و پاهایتان را بالاتر بگذارید تا این احساس برطرف شود.‏

• بانداژ روی بازوی خود را تا 5 ساعت خشک نگه دارید وآن را برندارید.‏

• اگر بعد از برداشتن باند خونریزی داشتید، به محل فشار وارد کرده و بازوی خود را بالا بگیرید تا ‏خونریزی متوقف شود.‏

• اگر خونریزی یا کبودی در زیر پوست رخ داده است، در طی 24 ساعت اول به طور متناوب کمپرس ‏سرد درآن ناحیه قرار دهید.‏

• اگر بازوی شما درد دارد، یک داروی ضد درد مانند استامینوفن مصرف کنید. از مصرف آسپرین یا ‏ایبوپروفن  برای 24 تا 48 ساعت اول پس از اهدای خون خودداری کنید.‏

• اگر فراموش کردید که قبل از اهدای خون اطلاعات مهمی در مورد  سلامت خود گزارش دهید یا بعد ‏از اهدای خون مشکلی داشتید یا به مراقبت های پزشکی نیاز داشتید، با مرکز انتقال خون یا پزشک ‏خود تماس بگیرید.‏
 

UP